Перегрев двигателя: себептері, белгілері, салдары және не істеу керек

Қозғалтқыштың қызып кетуі – жедел әрекет етуді талап ететін жағдай. Температура көрсеткісі кенет жоғарылайды, капот астынан бу шығады, салонда антифриздің тәтті иісі сезіледі – бұл салқындату жүйесінің жылуды шығаруда қиындыққа тап болғанының белгісі. Маңыздысы – себептерін түсініп, ауыр зақымданулардан сақтану үшін не істеу керектігін білу.

Қызып кету әртүрлі себептерден болуы мүмкін: салқындатқыш сұйықтықтың ағып кетуінен бастап термостат немесе желдеткіштің ақауына дейін. Қазақстанның жоғары жазғы температурасы мен суық қыс жағдайында салқындату жүйесіне түсетін жүктеме ерекше үлкен. Ұзақ сапарлар, кептелістер және таулы аймақтар да қызып кету қаупін арттырады.

Бұл мақалада сіз қызып кету белгілерін қалай анықтау, ең жиі кездесетін себептер, алғашқы қауіпсіз диагностика жүргізу және мамандарға қашан жүгіну керектігі туралы білесіз.

Қозғалтқыш қызып кетті: не істеу керек (қадамдық алгоритм)

Ақпарат жалпы сипатта берілген және маман кеңесін алмастыра алмайды.

Қызып кеткенде сабырлы болып, паника мен ойланбаған әрекеттерден аулақ жүріп, жүйелі әрекет ету маңызды.

1-қадам. Жедел әрекет (алғашқы 30 секунд)

Апаттық жарықтандыруды қосып, тоқтауға қауіпсіз орын табыңыз. Егер капот астынан қою бу шығып жатса немесе температура көрсеткісі қызыл аймақта болса және одан әрі өсіп жатса – тоқтаған соң қозғалтқышты дереу өшіріңіз. Мұндай жағдайда қозғалысты жалғастыруға болмайды: бөлшектер кеңейіп, саңылаулар тарылып, ауыр зақымдану қаупі артады.

Егер көрсеткіш көтерілсе, бірақ бу болмаса, кондиционерді өшіріп, жылытқышты максималды қуат пен температураға қойыңыз. Жылытқыш қозғалтқыштан жылуды салонға шығарып көмектеседі. Егер температура төмендей бастаса – жол жиегіне абайлап жетуге болады. Егер көрсеткіш өсуді жалғастырса – тоқтап, қозғалтқышты өшіріңіз.

Жасауға болмайтындар:

• Температура көрсеткіші қызыл аймақта болса қозғалысты жалғастырмаңыз.
• Жоғары айналымда ұстамаңыз – бұл жылу бөлінуін арттырады.
• Ыстық қозғалтқышта кеңейту резервуарының қақпағын ашпаңыз – қайнап тұрған антифриз қысыммен күйік келтіруі мүмкін.
• Қозғалтқышты суық сумен суғармаңыз – температураның кенет өзгеруі бөлшектерге зақым келтіруі ықтимал.

2-қадам. Тоқтағаннан кейін және суыту

Капотты ашып, оны бекітіңіз, бұл ауа айналымын жақсартып, суытуды жылдамдатады.

Қозғалтқышты кемінде 15–30 минут суытыңыз. Осы уақытта жүйедегі қысым төмендейді, металл қауіпсіз температураға дейін суиды. Күтуде капот астын қарап шығыңыз: ағып кету іздерін, патрубоктардың жарықтарын, дымқыл дақтарды, бос хомуттарды іздеңіз. Помпа тартқыш белдігінің жағдайын тексеріңіз – егер ол үзіліп немесе сырғып кеткен болса, антифриз айналымы бұзылған, бұл қызып кетудің себебі болуы мүмкін.

Сақтық шаралары:

• Тексеру кезінде қолғап киіңіз – бөлшектер әлі ыстық болуы мүмкін.
• Қолды желдеткішке жақындатпаңыз – ол автоматты түрде қосылуы ықтимал.
• Патрубоктардың температурасын алақанның арғы жағымен ара қашықтықтан тексеріңіз.

3-қадам. Деңгейін тексеру және толықтыру

Қозғалтқыш суығанда (радиатордың жоғарғы патрубогы жылы, бірақ ыстық емес екенін тексеріңіз), кеңейту резервуарының қақпағын абайлап, күйік қаупінсіз қысымды түсіру үшін шүберекпен бұраңыз. Салқындатқыш сұйықтық деңгейін тексеріңіз – ол MIN мен MAX белгілерінің арасында болуы тиіс.

Егер деңгей минимумнан төмен болса, антифризді толықтырыңыз. Маңызды: антифриздің түсі үйлесімділікті кепілдемейді – спецификацияға (G11, G12, G12+, G13) сүйеніңіз. Шұғыл жағдайда қажетті антифриз болмаса, сервистік станцияға жету үшін уақытша дистилденген суды қолдануға болады. Қалыпты су қолдану ұсынылмайды, себебі ол шөгінділердің пайда болуына әкеледі.

Қысқы жағдайда: су қатып қалуы мүмкін, сондықтан суды толықтырғаннан кейін мүмкіндігінше тез антифризге ауыстырыңыз.

Сұйықтықты аз-аздан құйып, жүйеге таралуына мүмкіндік беріңіз. Толтырғаннан кейін қақпақты жабыңыз, қозғалтқышты қосып, температураны бақылаңыз. Егер көрсеткіш қалыпты болса, желдеткіш жұмыс істесе және ағып кету байқалмаса – абайлап әрі қарай жүруге болады.

Толтырғаннан кейін жүйеден ауаны шығару тәртібі:

1. Суыған қозғалтқышта кеңейту резервуарының қақпағын сәл ашыңыз.
2. Қозғалтқышты қосып, желдеткіш қосылғанша қыздырыңыз.
3. Ауа көпіршіктерін шығару үшін радиатордың жоғарғы патрубогын бірнеше рет абайлап қысыңыз.
4. Жылытқыштың ыстық ауа шығарып тұрғанын тексеріңіз – егер суық болса, жүйеде ауа қалған.
5. Қажет болса, антифризді қажетті деңгейге дейін толықтырыңыз.

4-қадам. Әрі қарай жүру немесе эвакуатор шақыру

Қозғалысты жалғастыру туралы шешім салқындату жүйесінің жағдайына байланысты. Егер температура тұрақтаса, ағып кету болмаса, желдеткіш жұмыс істесе және патрубоктар біркелкі жылыса – абайлап сервистік станцияға жетуге болады, кептелістерден, жоғары жылдамдықтан және ұзақ холостық режимнен аулақ болыңыз.

Эвакуатор шақырыңыз, егер:

• Толтырғаннан кейін де антифриз деңгейі төмендеуді жалғастырса.
• Ағып кетудің айқын белгілері болса (көліктің астында су жиналуы, дымқыл патрубоктар, радиатордағы жарықтар).
• Желдеткіш жұмыс істемесе, әсіресе ыстықта немесе кептелісте.
• Қозғалтқышты қосқаннан кейін температура қайта өссе.
• Қозғалтқыш жұмыс істеп тұрған кезде кеңейту резервуарының ішінде ауа көпіршіктері пайда болса (ГБЦ прокладкасының тесілгенінің ықтимал белгісі).
• Май деңгейін тексеретін щупта немесе май құю қақпағының астында эмульсия (ашық көбік) байқалса, бұл антифриздің майға араласқанын білдіруі мүмкін.

Мұндай жағдайда әрі қарай жүру ауыр зақымдарға әкелуі мүмкін, сондықтан эвакуатор шақыру қауіпсіз.

Қозғалтқыштың қызып кетуі дегеніміз не және неге бұл қауіпті

Қозғалтқыштың қызып кетуі – салқындатқыш сұйықтық пен бөлшектердің температурасы жұмыс диапазонынан асып, салқындату жүйесі жылуды шығаруда қиындыққа тап болған жағдай. Жүйедегі қысым өседі, антифриз қайнай бастайды.

Бұл қауіпті, себебі қозғалтқыш бөлшектері белгілі бір температура режиміне есептелген. Алюминий бөлшектер темірден жылдам кеңейеді, бұл саңылаулардың тарылып, тыртықтардың пайда болуына әкеледі. ГБЦ прокладкасы герметиктігін жоғалтып, антифриз жану камерасына немесе май арналарына түсуі мүмкін.

Тіпті қысқа уақыттық қызып кету де ГБЦ деформациясына әкеліп, жөндеуді талап етеді. Ұзақ уақыттық қызып кету қозғалтқышты күрделі жөндеу немесе ауыстыруға әкеледі. Мәселені ерте байқап, тоқтаған сайын ауыр зақымдану қаупі азаяды.

Қозғалтқыштың қызып кету белгілері: мәселені уақытында анықтау

Қызып кетуді ерте кезеңде анықтау маңызды. Негізгі белгілер:

• Температура көрсеткісі кенет қызыл аймаққа өтеді немесе аспап тақтасындағы қызып кету индикаторы жанады.
• Капот астынан бу немесе ақ түтін шығады. Бұл ыстық беттерден немесе зақымдалған патрубоктардан антифриздің булануы болуы мүмкін.
• Салонда немесе көлік сыртында антифриздің тәтті иісі.
• Қозғалтқыш қуатының төмендеуі, тұйықталу, жүктеме кезінде детонация.
• Жылытқыш жылытуын тоқтатады немесе суық ауа береді, бұл ауа түсу немесе антифриз деңгейінің төмендігін білдіруі мүмкін.
• Салқындату желдеткіші максималды айналымда үнемі жұмыс істейді немесе температура көтерілгенде қосылмайды.

Белгілер қозғалыс жағдайына байланысты әртүрлі көрінуі мүмкін. Егер біреуін байқасаңыз – тоқтап, жағдайды тексеріңіз.

Қозғалтқыштың қызып кетуінің негізгі себептері

Қызып кету себептері екі топқа бөлінеді: салқындатқыш сұйықтық пен жүйенің герметиктігі мәселелері және антифриз айналымы мен жылу шығаруды басқаратын бөлшектердің ақаулары.

Салқындатқыш сұйықтық және герметиктік: деңгей, ағып кету, радиатор, резервуар және қақпақ

Қызып кетудің жиі себебі – салқындатқыш сұйықтық деңгейінің төмендеуі. Антифриз зақымдалған патрубоктар, радиатор жарықтары, герметиксіз қосылыстар, тозған помпа немесе ГБЦ прокладкасынан ағып кетуі мүмкін. Ағып кетуді әрқашан анықтау оңай емес – кейде антифриз буланып, ақ қалдықтар немесе иіс қалдырады.

Суыған қозғалтқышта кеңейту резервуарының деңгейін тексеріңіз. Патрубоктар, хомуттар, радиатор және қосылыстарды дымқыл дақтар немесе ағып кету белгілері үшін қарап шығыңыз. Көліктің астында су жиналуы ағып кетуді білдіруі мүмкін. Салондағы дымқыл кілемшелер радиатордың жылытқыш бөлігінің ағып жатқанын көрсетуі ықтимал.

Кеңейту резервуарының немесе радиатордың қақпағы жүйедегі қысымды ұстайды. Егер қақпақтағы клапан тозған немесе істен шыққан болса, қысым төмендеп, антифриз ерте қайнайды, қозғалтқыш қызып кетеді. Қақпақты ауыстыру мәселені шешуі мүмкін.

Радиатор сыртынан (шаң, кір) немесе ішінен (накипь, шөгінділер) бітелуі жылу шығаруды төмендетеді. Мұндай жағдайда радиаторды тазалау немесе ауыстыру қажет.

Антифриздің жағдайы маңызды: ескі сұйықтық қасиетін жоғалтып, тот пен накипь түзеді. Егер антифриз қараңғыланып немесе бөлшектер болса – оны ауыстыру керек.

Жүйе бөлшектері: термостат, помпа, желдеткіш және жылу шығару

Термостат антифриздің кіші және үлкен айналымдары арасындағы ағынын реттейді. Суық қозғалтқышта ол жабық болып, жылдам қызуды қамтамасыз етеді. Жұмыс температурасына жеткенде термостат ашылып, антифризді радиатор арқылы өткізеді.

Егер термостат жабық қалып қойса, антифриз радиаторға жетпей, қозғалтқыш қызып кетеді. Радиатор суық болып, патрубоктар ыстық болады. Тексеру үшін қызған қозғалтқышта радиатордың жоғарғы және төменгі патрубоктарын қолмен тексеріңіз – егер төменгі суық болса, термостат ашылмайды.

Помпа антифриз айналымын қамтамасыз етеді. Помпаның тозуы валдың ойнауы, сальниктің ағып кетуі немесе подшипниктің ысқырығымен көрінеді. Помпа тартқыш белдігі үзіліп немесе сырғып кетсе, айналым бұзылады – оның жағдайы мен тартылуын тексеріңіз.

Желдеткіш белгілі бір температураға жеткенде қосылып, радиаторды желдетуді күшейтеді. Желдеткіш істемесе, қозғалтқыш кептеліс пен ыстықта қызып кетуі мүмкін. Себептері – электр қозғалтқышының, реле, сақтандырғыш, температура датчигі немесе сымдарының ақауы. Вискомуфтасы бар көліктерде муфтаның тозуы ықтимал.

Кондиционер радиатор желдетуін нашарлатады, әсіресе кептелісте. Радиатор мен кондиционер конденсорының тазалығын қадағалаңыз.

Белгілер бойынша жылдам диагностика

Қозғалтқыштың қызып кету салдары: жеңіл ақаулардан күрделі жөндеуге дейін

Салдарлары қозғалтқыштың қызып тұрған температурасы мен жұмыс уақытына байланысты. Тіпті қысқа уақыттық қызып кету із қалдырады, ал ұзақ уақыттық ауыр зақымдарға әкеледі.

ГБЦ деформациясы. Қозғалтқыш қызып кеткенде алюминий басы біркелкі кеңеймей, прокладканың герметиктігін жоғалтып, жөндеу немесе ауыстыруды қажет етеді.

ГБЦ прокладкасының тесілімі. Прокладка жану камералары мен салқындату арналарын герметизациялайды. Қызып кету кезінде ол зақымданып, кеңейту резервуарының ішінде газ көпіршіктері, шығару түтінінен ақ түтін, май щупында эмульсия және антифриз деңгейінің ағып кетусіз төмендеуі байқалады.

Цилиндр қабырғаларындағы тыртықтар мен поршеньдік сақиналардың тозуы. Қызып кету майлауды нашарлатып, цилиндрлерге зақым келтіріп, компрессияны төмендетеді.

Пластикалық бөлшектердің зақымдануы. Кеңейту резервуары, патрубоктар және радиатор жоғары қысым мен температурадан жарық алуы мүмкін.

Қозғалтқыштың клині. Қозғалтқыш бөлшектерінің кеңейіп, бекітіліп қалуы – ең ауыр қызып кету түрі, күрделі жөндеу немесе ауыстыруды талап етеді.

Қызып кетудің алғашқы белгілерінде тоқтаған сайын зақым аз болады.

Қызып кетуді алдын алу: болашақта мәселелерді болдырмау

Қызып кетудің көпшілігін жүйелі тексерулер мен салқындату жүйесін уақтылы қызмет көрсету арқылы болдырмауға болады.

Антифриз деңгейі мен жағдайын үнемі тексеріңіз. Әсіресе ұзақ сапар алдында мұны жасаңыз. Деңгей суық қозғалтқышта MIN мен MAX аралығында болуы тиіс. Деңгей үнемі төмендесе, ағып кетуді іздеңіз. Антифриз таза, тот пен бөлшектерсіз болуы керек.

Антифризді регламент бойынша ауыстырыңыз. Өндіруші нұсқауларын ұстанып, ауыстыру кезінде жүйені жуыңыз, дұрыс спецификация мен концентрациядағы антифризді қолданыңыз.

Радиаторды тазалаңыз. Радиатор мен кондиционер конденсорының ұяларын кір мен жәндіктерден, әсіресе көктем мен жазда, тексеріп, тазалаңыз. Радиатор ішкі ластанған болса, жуу немесе ауыстыру қажет.

Патрубоктар, хомуттар және резервуар қақпағын тексеріңіз. Тозған патрубоктарды ауыстырып, хомуттардың қаттылығын бақылаңыз.

Термостат пен желдеткіштің жұмысын қадағалаңыз. Радиатор патрубоктарының температурасын және желдеткіштің қосылуын тексеріңіз. Ақау күдіктенсе, маманға жүгініңіз.

Тартқыш белдіктерді қарап шығыңыз. Помпа белдігі бүтін және дұрыс тартылған болуы керек.

Қазақстанның кенет температура ауытқулары жағдайында антифриз концентрациясы мен радиатор тазалығына ерекше көңіл бөліңіз. Ұзақ сапар алдында салқындату жүйесін тексеріңіз.